هما یا کرکس استخوان خوار

گونه ای بزرگ جثه  از پرندگان لاشه خوار که در زیستگاه  کوهستانی می زید ، در کوهستان لانه میسازد . از این رو مشاهده ی آن برای یاران کوه ،کوهپیمایان و طبیعت گردان با کمی دقت و تامل در جزئیات طبیعت اطراف و همچنین چاشنی شانس   امری محتمل است.
میتوان گفت هما با عادات غذایی و ویژگیهای رفتاری متمایز  ، یکی از گونه های  منحصر بفرد در دنیای پرندگان است.

ویژگیهای ظاهری: هما پرنده ایست درشت جثه  که فاصله ی دو سر بال گاها از  ۲/۸ متر فراتر رفته  و میتواند  به وزنی در حدود ۷ کیلوگرم  برسد.
نر و ماده همشکل( ماده ها اندکی درشت تر از نر) و با روتنه ای به رنگ قهوه ای تیره و  سر و زیر تنه به رنگ کرم روشن . از عادات منحصر به فرد این  پرنده استحمام  در گل و لای حاوی ترکیبات آهن است که  پرهای روشن زیر تنه را به رنگ نارنجی تغییر میدهد.
در همای نابالغ سر و صورت  قهوه ای رنگ  و زیر تنه کاملا روشن است.

زیستگاه:  معمولا مناطق  صخره سنگی با ارتفاع بالاتر از ۲۰۰۰ متر از سطح دریا را جهت لانه گزینی ترجیح میدهد و قلمرو بسیار وسیعی  را برای جست و جوی روزانه جهت یافتن خوراک به خود اختصاص میدهد.

تغذیه:  این پرنده ی منحصر بفرد قادر به  خوردن و هضم بخشهای سخت  و استخوان ها ی لاشه است و از این رو بخش اعظمی از خوراکش را استخوان لاشه پستانداران تشکیل میدهد‌. ( محیط معده ی هما با اسیدیته ی بالا ((phحدود ۱)) انرا قادر به هضم استخوان ها میسازد).   ﺑﺮﺍﻱ ﺷﮑﺴﺘﻦ ﻭ ﺗﮑﻪ ﺗﮑﻪ ﮐﺮﺩﻥ استخوان های درشت ، آن  ﺭﺍ ﺍﺯ ﺍﺭﺗﻔاع ﺑﺎﻻ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﺻﺨﺮﻩ ﻫﺎ ﺭﻫﺎ ﻣﻲ ﮐﻨﺪ، تا خرد تر و قابل بلعیدن شوند.

وضعیت حفاظتی: این گونه گرچه در معرض انقراض قرار ندارد اما در لیست iucn جزو گونه های در معرض تهدید ( NT) طبقه بندی شده است. از جمله عوامل انسانی  تهدید  جمعیت این پرنده میتوان به تخریب زیستگاه و در پی آن کاهش جمعیت طعمه ، برخورد با خطوط انتقال برق و تغذیه از لاشه های مسموم اشاره کرد.

پراکنش مکانی زمانی: در ایران در رشته  کوههای زاگروس ، البرز و ارتفاعات شمال شرق ایران یافت میشود و در کردستان در منطقه ی حفاظت شده ی کوسالان و شاهو و همچنین کرفتو در شمال استان مشاهده و  حضورش ثبت شده است.
هما از زمره ی پرندگان بومی ( غیر مهاجر ) محسوب شده و کل عمر را در قلمرو خود میگزراند.

هما در اساطیر ، فرهنگ و ادبیات  کهن:
هما در اسطوره‌های ایرانی جایگاه مهمی دارد . در گذشته باور بر این بوده که سایه‌اش بر سر هر کس بیافتد به سعادت و کامرانی خواهد رسید به همین دلیل به مرغ سعادت معروف شده‌است.
نقش پر رنگی در ادبیات نیز داراست و در مدح او و رفتار های تغذیه ای که دارد  ( تغذیه از لاشه و شکار نکردن و نگرفتن جان موجودات زنده ) اشعاری سروده شده که معروف ترین آن شاید این بیت از سعدی باشد
همای از آن بر همه مرغان شرف دارد
که استخوان خورد و جانور نیازارد.
و نیز اشعاری از شعرای دیگر چون :
تا همایم خوانده ای در کام دل هرنواله استخوان می آیدم (خاقانی)
همای سپهری  بگسترد  پر
همی بر سرش داشت سایه ز فر (فردوسی)
و …..
نشان از شناخت این پرنده در میان مردم و  نقش پر رنگ ان در اساطیر و ادبیات دارد.