پیمایش قسمتی از کویر شهداد و بازدید از کلوتها

سرپرست برنامه: کوروش احمدی

مسئول فنی: فرید بایزیدنژاد

عکاس: فرید جلیلی

تهیه گزارش: رزگار پژولی

نام منطقه: کلوتهای شهداد کرمان

ارتفاع از سطح دریا: حدود 300 متر

تاریخ اجرا: از تاریخ 13/12/1403 لغایت 17/12/1403

شرکت کنندگان: آقایان حمید هنردان، محمد مهدی پناه، فرید بایزیدنژاد، کوروش احمدی، فرید جلیلی، بردیا بایزیدنژاد و رزگار پژولی

کلوت شهداد یکی از دیدنی‌های استان کرمان است که مسافران را به دیدن پهنه کویری و آسمان‌خراش‌هایی به شکل کلوت دعوت می‌کند. کلوت شهداد یکی از کلوت‌های جهان است که با زیبایی بی‌حدوحصر خود توانسته در فهرست آثار ملی ایران و میراث جهانی یونسکو به ثبت برسد.

کلوت یا به‌اصطلاح علمی «یاردانگ» یک عارضه طبیعی است که در مناطق خشک دنیا همچون آمریکا، ایران، مصر، چاد و پرو گسترش یافته و برجستگی‌های بین شیارهای u شکل در نواحی بیابانی به وجود می‌آورد.

کلوت از دو واژه «کل» به معنای آبادی و «لوت» تشکیل شده که در کنار هم معنای دشت لوت را به وجود می‌آورند. کلوت شهداد یک ابرشهر کلوخی به شمار می‌رود که حدود ۱۴۵ کیلومتر طول و ۸۰ کیلومتر عرض دارد و مساحت آن چیزی بیش از ۱۱ هزار کیلومترمربع است. این کلوت بسیار زیبا و درندشت به اعتقاد بسیاری از جهانگردان خارجی شکلی شبیه «شهر ارواح» دارد؛ زیرا در آن کسی زندگی نمی‌کند و سراسر سکوت و آرامش را به مسافران تور داخلی هدیه می‌دهد.

قدمت کلوت شهداد با توجه به آثار برنزی و سفالی مکشوف در آن به هزاره دوم و سوم پیش از میلاد می‌رسد. این بررسی‌ها نشان می‌دهد که تشکل‌های انسانی در این منطقه به دلیل تغییر اقلیم از بین رفته‌اند و در واقع یک حادثه ناگهانی می‌تواند باعث از بین رفتن آن‌ها شده باشد.

شرایط بقا در کلوت شهداد کرمان بسیار دشوار است. در طول مسیر از کوه‌های سیرچ به‌ سمت کلوت‌ها، به‌تدریج شاهد کاهش پوشش گیاهی خواهید بود. در ابتدا درختان پراکنده گز در امتداد مسیل‌ها دیده می‌شوند؛ این درختان مقاوم در دل کویر زندگی می‌کنند و در حاشیه کلوت‌ها، بر روی تپه‌های ماسه‌ای کوچکی که به آن‌ها نبکا می‌گویند ریشه دوانده‌اند. اما هرچه به سمت داخل کلوت‌ها پیش می‌روید، گیاهان به‌تدریج محو می‌شوند و در نهایت این منطقه به نقطه‌ای بی‌حیات تبدیل می‌شود.

در محوطه داخلی کلوت‌ها خبری از پوشش گیاهی نیست. حتی بوته‌های مقاوم استراگال که خود را با سختی‌های کویر سازگار کرده‌اند از پیشروی به داخل این منطقه بازمی‌مانند. به‌نظر می‌رسد گیاهان هم به‌خوبی با شرایط دشوار منطقه آشنا هستند و نمی‌خواهند خطرات بادهای سهمگین و زمین خشک و پرشور کلوت را به جان بخرند.

علت اصلی عدم وجود حیات گیاهی در داخل کلوت‌ها را نمی‌توان به جنس خاک یا شوری آن نسبت داد. خاک کلوت شهداد از رس، ماسه و نمک تشکیل شده و تفاوت چندانی با خاک آبادی‌های اطراف ندارد. کمبود آب هم عامل آن نیست؛ چون در فصل‌های پاییز و زمستان بارش‌های پراکنده و سیلاب‌های کوهستان‌های اطراف به کلوت‌ها راه پیدا می‌کنند. اصلی‌ترین دلیل این بی‌حیاتی، بادهای سهمگین منطقه است که هرگونه بوته یا ریشه‌ای را از جا می‌کند و امکان رشد گیاهان را از آن‌ها سلب می‌کند.

پلی‌گون‌ها یا شش‌ضلعی‌های نمکی نقش‌ونگارهای شگفت‌انگیزی هستند که به‌دست باد و رسوب نمک‌ها شکل گرفته‌اند. این طرح‌های هندسی در دل کویر مانند کندویی طبیعی روی زمین و بیشتر در حاشیه‌های نمکی اطراف دریاچه‌ها و مناطق نمک‌زار دیده می‌شوند. پلی‌گون‌ها، یکی از جذابیت‌های دیدنی کلوت شهداد و نماد هندسه طبیعی کویر لوت‌اند.

آفرودسواری یکی از هیجان‌انگیزترین تفریحات کویری در کلوت شهداد کرمان است. این تجربه در میان تپه‌های شنی و زمین‌های ناهموار کویر، به شما حس ماجراجویی واقعی را می‌دهد. اگر تجربه کافی ندارید، توصیه می‌کنیم با تورهای آفرود همراه شوید یا یک ماشین آفرود همراه با راننده حرفه‌ای کرایه کنید. این فعالیت شگفت‌انگیز و سرشار از هیجان، یکی از تفریحات اصلی کویرگردی در کلوت شهداد محسوب می‌شود.

 

مسیرهای دسترسی به کلوت شهداد کرمان

برای دسترسی به این منطقه، ابتدا باید به کرمان سفر کنید و از آنجا به سمت بم حرکت کنید. حدود ۳۵ کیلومتر که به سمت بم بروید، به سیرچ خواهید رسید. در این نقطه مسیر خود را تغییر دهید و وارد جاده شهداد شوید. در مسیر جاده به دوراهی شهداد-گلباف می‌رسید که باید به سمت شهداد ادامه دهید، این جاده در طول مسیر خود از میان کوه‌های بلند و تونل سیرچ عبور می‌کند که تا ارتفاع 2700 متری از سطح دریا می‌رسد و تجربه جالبی از تنوع آب و هوایی در کرمان را فراهم می‌کند.
در طول مسیر از کنار روستای سیرچ زادگاه نویسنده شهیر کرمان “هوشنگ مرادی کرمانی” نیز عبور می‌کنید. در این روستا یک سرو کهن سال که باعتقاد اهالی منطقه عمر آن به سه هزار سال میرسد نیز قرار دارد که در هوای بارانی و مطبوع مورد بازدید قرار گرفت.

مسیر دسترسی تا سیرچ به صورت بزرگراه دوبانده و امن است اما پس از آن جاده‌ای تک‌بانده و کوهستانی را پیش رو دارید، بنابراین احتیاط در رانندگی الزامی است. در نهایت، پس ازعبور از روستای شفیع آباد و طی مسیری کوتاه، به منطقه کویری کلوت شهداد می‌رسید؛ جایی که سازه‌های طبیعی کلوت یکی پس از دیگری نمایان می‌شوند.

برنامه پیمایش قسمتی از کویر شهداد و بازدید از کلوتها در 5 روز اجرا گردید که گزارش برنامه بشرح زیر تقدیم میگردد:

روز اول دوشنبه 13 اسفند 1403

براساس قرار قبلی اعضا شرکت کننده در ساعت 8 صبح با ماشین سواری حرکت خود به سمت تهران را آغاز نمودند و در ساعت 18 با قطار تهران کرمان به سمت کرمان ادامه مسیر داده شد.

روز دوم سه شنبه 14 اسفند 1403

ساعت 9 صبح به کرمان رسیدیم و ابتدا به محل استراحت تیم که قبلا توسط سرپرست برنامه هماهنگی لازم بعمل آمده بود رفتیم و پس از کمی استراحت به ماهان رفتیم، در شهر ماهان و اطراف آن از باغ شازده و مجموعه شاه نعمت اله ولی  و … بازید بعمل آمد و عصر آن روز به بازدید از بازار تاریخی و شهر کرمان اختصاص یافت.

روز سوم چهارشنبه 15 اسفند 1403

ساعت 6 صبح توسط دو دستگاه خودرو آفرود به سمت شهداد حرکت کردیم وپس از بازدید از سرو کهنسال سیرچ و عبور از روستای شفیع آباد باتفاق راهنمای محلی (آقای محمد علی کاظم پور) به کمپ کویری شهداد رسیدیم که تا اینجای مسیر آسفالته و پوشش تلفن همراه مناسب بود، از کمپ کویری مسافت حدود 3 کیلومتری را در جاده خاکی طی نموده و  در ساعت 9 صبح به نقطه شروع برنامه به مختصات 582929 m E , 3381173 m N   رسیدیم و پیمایش مسیر شروع شد.

در ساعت 15:30 پس طی مسافتی در حدود 18 کیلومتر در محلی برای صرف نهار اتراق نموده و پس از نیم ساعت استراحت مسیر ادامه یافته و در ساعت 17:30 به محل شب مانی که قبلا توسط رانندگان ارجمند انتخاب شده بود رسیدیم. کل مسافت طی شده حدود 22 کیلومتر بود که در کل مسیر بجز نقاطی که از لحاظ ارتفاعی بلندتر بودند پوشش تلفن همراه وجود نداشت.

پس برپایی چادرها و تجیزات کمپ برقرار گردیده و در همان محل به مختصات 578797.13 m E , 3398155.22 m N  شب مانی نمودیم.

روز چهارم پنجشنبه 16 اسفند 1403

ساعت 8 صبح پس از صرف صبحانه و جمع آوری چادرها و تجهیزات کمپ با ماشین های آفرود برای بازدید از منطقه حرکت نمودیم و پس از حدود دو ساعت به سمت شهداد و کرمان حرکت کردیم.

ساعت 14 از ایستگاه راه آهن کرمان با قطار بسمت تهران حرکت نمودیم.

روز پنجم جمعه 17 اسفند 1403

ساعت 4:30 به تهران رسیدیم و با ماشین سواری همنوردان به سمت سنندج حرکت کردیم که در ساعت 12:30 ظهر به سنندج رسیدیم.

 

نکات زیر را در هنگام سفر به کلوت شهداد و کرمان در نظر داشته باشید:

از آنجایی که مناطق کویری و به‌خصوص کویر لوت آب‌وهوای گرمی دارند بهترین زمان برای پیمایش  کویر لوت زمانی است که هوا رو به سردی می‌گذارد. در فصل پاییز، زمستان و اوائل بهار می‌توان بهترین تجربه کویرگردی را داشت.

کلوت شهداد به سه قسمت سبز، نارنجی و قرمز تقسیم می‌شود. منطقه سبز آن نیازی به مجوز برای ورود ندارد؛ اما برای دیدن نواحی نارنجی و قرمز باید حتماً مجوز لازم را دریافت کرد و همراه راهنمایان کاربلد به آنها وارد شد.

سفر به شکل شخصی به این منطقه توصیه نمی‌شود و بهتر است از راهنمایان محلی کمک گرفت.

پیش از راهی شدن به کلوت شهداد باید لوازم ضروری همچون آب آشامیدنی و خوراکی تهیه شوند.

در هنگام بازدید از کلوت شهداد باید از ریختن هرگونه زباله و آسیب به محیط این منطقه خودداری کرد و تنها ردی که در آن به جای می‌گذارید جای رد پایتان باشد.

 

راهنمایان محلی ما در این برنامه آقای رضا ابراهیمی به شماره تماس 09135002603 و آقای مهدی مومنی به شماره تماس 09133994578 که با خوشرویی و مهارت با ماشین های آفرود خود پشتیبانی تمام و کمالی را فراهم نمودند و آقای محمد علی کاظم پور معروف به هوتی جوانی خونگرم و خودمانی در عین حال توانمند و با درایت به شماره تماس 09129584148 نیز در مسیر پیمایش همراه و راهنمای تیم بودند. که لذت این برنامه در کنار این چندین برابر شد.