بیانیه در شرایط کنونی سد ژاوه نباید آبگیری شود
در شرایط کنونی، آبگیری سد ژاوه به صورت «مرحلهای و اصطلاحاً گامبهگام مدیریتشده»، بازی خطرناک و از پیش باختهای است.
با وجود آلودگی بالای رودخانههای قشلاق و گاوهرود، و پس از گذشت بیش از ده سال، اکنون آبگیری ناگهانی و بیسروصدای سد ژاوه بدون در نظر گرفتن ملاحظات زیستمحیطی و عواقب فاجعهبار آن در حال انجام است. این آبگیری بهاصطلاح «مرحلهای و گامبهگام»، بدون ارتقای کامل و توسعه مناسب تصفیهخانه فاضلاب شهر سنندج، بدون ساماندهی شیرابه محل دفن زباله این شهر و صرفاً با انتقال آن به تصفیهخانه و رقیقسازی، بدون اجرای فعالیتهای پیشنیاز از جمله تأمین حقابه کشاورزان و باغداران مسیر، و بدون اخذ موافقت دستگاههای مرتبط و صاحبنظران استان صورت گرفته است. این اقدام علاوه بر نابود کردن زیستگاههای مسیر رودخانه و حریم در فصل گرم سال و تهدید کشاورزی منطقه، منجر به ایجاد مخزنی از آب با کیفیت نامناسب حاوی گاز متان و بوی تعفن سولفید هیدروژن در کریدور هوای شهر سنندج خواهد شد و در صورت استفاده از این آب برای کشاورزی، تهدیدی جدی برای آب و خاک منطقه و بهداشت و سلامت ساکنان به شمار میرود.
شایان ذکر است که انتخاب گرمترین روزهای سال (که بالاترین نیاز آبی وجود دارد) برای آبگیری، آن هم در شرایطی که حتی امکان بهرهبرداری از آب ذخیرهشده برای اهداف تعیینشده سد وجود ندارد، نشاندهنده شتابزدگی در بدترین زمان ممکن است.
براساس چهارمین صورتجلسه کارگروه اجرایی مدیریت کیفیت منابع آب کردستان مورخ ۵ خرداد ۱۴۰۴ درباره رفع موانع آبگیری سد، صراحتاً آمده است که به دلیل تخلیه بخش قابل توجهی از آبهای سطحی، چشمهها و قناتهای سنندج به شبکه جمعآوری فاضلاب و انتقال به تصفیهخانه، اختلال در فرآیند تصفیه و افزایش میزان بایپس (bypass) و در نهایت کاهش راندمان تصفیهخانه اتفاق افتاده است. در این شرایط، براساس طرح ارتقا و توسعه تصفیهخانه فاضلاب، احداث تصفیهخانه شماره ۳ متناسب با حجم جریان بایپس و با در نظر گرفتن افزایش جمعیت نواحی منفصل تا افق ۱۴۲۵ ضرورت دارد (بند ۴). در بند ۵ نیز به نبود ساماندهی و مدیریت فاضلاب بیش از ۸۰ روستای بالادست سد ژاوه اعتراف شده است و در بند ۶ به صراحت اذعان شده که سد ژاوه فاقد مطالعات پیوست سلامت است.
در نهایت، پرسش کلیدی مردم کردستان، دهگلان و قروه (به عنوان مقصد انتقال آب ژاوه) این است که آیا میتوان سد ژاوه را آبگیری کرد؟ با توجه به شرایط کنونی، ساماندهی فاضلاب ۸۳ روستا و شهر سنندج و جلوگیری از ورود پساب به مخزن سد، امری ناممکن به نظر میرسد؛ چرا که نه ارادهای برای این کار وجود دارد و نه منابع و پشتوانهای برای تحقق آن. از سال ۱۳۹۹ تاکنون (نزدیک به ۵ سال)، مسئولان مربوطه وعده آبگیری و بهبود شرایط و جذب اعتبارات را دادهاند، اما در عمل، نه تنها مسئله ژاوه حل نشده بلکه وضعیت بدتر شده است. در آخرین پایش آب ورودی سد ژاوه توسط یکی از اساتید متخصص حوزه اکولوژی آب دانشگاه کردستان، فسفر کل 647/0 میلیگرم بر لیتر، ازت کل 19/3 میلیگرم بر لیتر، توتال کلیفرم و فکال کلیفرم هر دو بیش از cell/ml ۱۱۰۰ گزارش شدهاند که فراتر از حد مجاز است. بنابراین، در صورت آبگیری، این سد بدلیل بار میکروبی بالا، غلظت بسیار زیاد فسفر و بلومهای شدید جلبکی میتواند به آلودهترین سد کشور تبدیل شود. ایجاد یک دریاچه فاضلابی در قلب منظر فرهنگی هورامان، به عنوان سایت میراث جهانی یونسکو، ضربهای جبرانناپذیر به منطقه هورامان وارد خواهد کرد.
از این رو، ما فعالان محیط زیست و کوهنوردی، سازمانهای مردمنهاد (NGOs) اساتید دانشگاهی، جامعه مدنی و جوامع محلی هشدار و اعتراض جدی خود را نسبت به آبگیری سد مخزنی ژاوه به دلیل آثار و پیامدهای مخرب زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی و با استناد به ادله فنی (پیامدهای مذکور) و حقوقی (عدم رعایت حقوق حقابهبران) اعلام میداریم و از دستگاههای ذیربط درخواست رسیدگی فوری به منظور جلوگیری از بروز پیامدهای ناگوار این اقدام را داریم.